Signatuur op een schilderij herkennen: hoe vind je de kunstenaar?

Waar staat de signatuur?

Veel mensen kijken alleen naar de rechteronderhoek van de voorzijde. Kijk ook op deze plekken, want een naam staat vaker aan de achterkant dan je denkt:

• linksonder of rechtsonder op het doek of paneel, soms in de verf gekrast;
• op de achterkant van het doek, met potlood, krijt of stempel;
• op het spieraam, het houten frame waar het doek omheen is gespannen;
• op de lijst zelf, op een plaatje of een etiket van een galerie of lijstenmaker.

Fotografeer alles wat je vindt, ook etiketten en nummers die niets met de maker te maken lijken te hebben. Die zijn later bruikbaar voor de herkomst van het werk.

De letters lezen

Een onleesbare signatuur is meestal geen onleesbaar handschrift, maar een monogram: een paar letters door elkaar getekend. Noteer welke letters je met zekerheid ziet en welke twijfelachtig zijn. Schrijf ook op in welke volgorde ze staan, van links naar rechts, want daarop zijn de databases ingericht.

Zoeken in ARTindex

ARTindex heeft een gratis database met signaturen en monogrammen van kunstenaars, en in mindere mate van verzamelaars en instellingen. Je zoekt er op twee manieren: op de index, of op de naam van een persoon.

De index werkt met de losse letters van de signatuur, gelezen van links naar rechts. Dat is belangrijk om te begrijpen: één monogram staat vaak onder meerdere lezingen in de database. Het voorbeeld dat ARTindex zelf geeft, staat geïndexeerd onder "ada", maar ook onder "danda" en "dari". Probeer dus meerdere combinaties van de letters die je ziet, en begin met de twee of drie waar je het zekerst over bent.

Vind je een signatuur die er niet in staat, dan kun je die volgens ARTindex zelf aanmelden.

Nazoeken bij het RKD

Heb je een naam, controleer die dan bij het RKD, het Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis. Het zoekplatform RKD Research is vrij te doorzoeken en bevat onder meer:

Database	Waarvoor
RKDartists	Kunstenaars: leefjaren, nationaliteit, werkzame periode
RKDimages	Afzonderlijke kunstwerken met afbeelding en gegevens
Marks on Art	Merktekens op kunstwerken
RKDtechnical	Technisch onderzoek aan werken

Let op het verschil tussen een naam die bestaat en een naam die klopt. Zoek je op "Corneille", dan geeft RKDartists 180 resultaten: de bekende Cobra-schilder, maar ook Belgische en Franse kunstenaars met Corneille als voor- of achternaam. Vergelijk daarom altijd de leefjaren en de stijlperiode met wat je voor je hebt.

Zoeken op een foto in plaats van op tekst kan bij het RKD met visual search, maar daarvoor is een betaald RKD Research-abonnement nodig. Datzelfde abonnement geeft volgens het RKD ook toegang tot de studiezaal in Den Haag; controleer de actuele voorwaarden voordat je langsgaat.

Stempels en merktekens

Staat er geen handtekening maar wel een stempel, dan heb je mogelijk te maken met een verzamelaarsmerk. Voor prenten en tekeningen is het standaardwerk daarvoor Les Marques de collections de dessins & d'estampes van Frits Lugt, dat door de Fondation Custodia online doorzoekbaar wordt gehouden. Een Lugt-nummer vertelt je niet wie het werk maakte, maar wel door wiens handen het is gegaan.

Werken apps hiervoor?

Er zijn apps die beloven een handtekening te herkennen. Die leunen op beeldherkenning, niet op een register van signaturen. Je krijgt dus een gok, geen vondst, en je kunt niet nagaan waarop die gok is gebaseerd. Gebruik zo'n uitkomst hooguit als zoeksuggestie en controleer hem daarna in ARTindex of bij het RKD.

Wat bewijst een signatuur?

Minder dan de meeste verkopers suggereren. Een signatuur maakt een toeschrijving aannemelijk, maar bewijst die niet:

• een handtekening kan later zijn aangebracht, door iemand anders dan de maker;
• bij prenten is de signatuur soms meegedrukt in plaats van met de hand gezet, zie artist proof en nummering;
• een werk zonder signatuur kan gewoon echt zijn; veel kunstenaars signeerden niet altijd.

Een echtheidscertificaat verandert daar niets aan: dat is een verklaring van degene die het opstelt, en niet meer dan dat.

Als je vastloopt

Kom je er met de databases niet uit, dan zijn er twee redelijke vervolgstappen. Veilinghuizen bieden een gratis, vrijblijvende waardebepaling aan waarbij ze het werk ook proberen toe te schrijven; dat is geen taxatierapport, maar wel een oordeel van iemand die er dagelijks naar kijkt. Gaat het je om een officiële waarde, bijvoorbeeld voor de verzekering of een nalatenschap, dan heb je een gecertificeerde taxateur nodig. Dat verschil, en wat het kost, staat in schilderij laten taxeren.